Cuối tuần trước, Benfica ghi nhận một sự kiện chưa từng có khi thu hút lượng cử tri kỷ lục trong cuộc bầu chủ tịch câu lạc bộ. Rui Costa, huyền thoại bóng đá từng gắn bó lâu năm với đội bóng, đã tái đắc cử vị trí lãnh đạo đội bóng hàng đầu Bồ Đào Nha. Tuy nhiên, dù có tới 70% trong tổng số 63.500 thành viên bỏ phiếu ủng hộ, không phải tất cả đều dành trọn niềm tin và yêu mến cho ông trong bối cảnh đội bóng đang trải qua những thời điểm khó khăn.
Trên chuyên trang thể thao danh tiếng của Bồ Đào Nha, một bình luận khá châm biếm đã nhấn mạnh rằng Benfica mới chỉ vừa giành được một danh hiệu quốc tế kể từ khi bóng đá truyền hình màu xuất hiện, đồng thời cảnh báo về nguy cơ phá vỡ kỷ lục thua liên tiếp tại Champions League – điều mà Benfica đang tiến gần đến. Khi giải đấu danh giá nhất châu Âu chuẩn bị trở lại, Benfica dưới quyền lãnh đạo của Rui Costa cùng với huấn luyện viên Jose Mourinho sẽ phải tìm cách kết thúc chuỗi bốn trận thua liên tiếp tại sân chơi này, dù họ từng là thế lực hùng mạnh từ thời những năm truyền hình đen trắng.
Đối thủ kế tiếp trong lịch thi đấu của Benfica lại là Ajax Amsterdam, một đội bóng cũng đang lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng hơn. Điểm trùng hợp đáng chú ý là cả hai đội bóng lừng danh sở hữu tổng cộng sáu chiếc cúp Champions League hiện đồng thời đứng cuối bảng xếp hạng UEFA với vị trí lần lượt là 35 và 36, cùng chưa có điểm nào sau nửa chặng đường vòng bảng mùa này. Trận đấu giữa họ dự kiến diễn ra vào ngày 25/11 hứa hẹn sẽ là cuộc so tài căng thẳng, không chỉ là màn tranh đoạt điểm số mà còn là bài kiểm tra về khả năng vực dậy của những tên tuổi từng thống trị châu Âu.
Ajax mới đây đã sa thải HLV Johnny Heitinga sau thất bại nặng nề 0-3 ngay trên sân nhà trước Galatasaray. Ban lãnh đạo đội bóng đang tích cực liên hệ để đưa Erik ten Hag trở lại dẫn dắt CLB, người từng là vị chiến lược gia cuối cùng giúp Ajax lọt vào bán kết Champions League năm 2019. Dù vậy, thử thách trước mắt vẫn rất cam go bởi Ajax chỉ thắng duy nhất một trong tám trận gần nhất và vừa để thua Utrecht dưới quyền huấn luyện viên tạm quyền Fred Grim.
Benfica và Ajax Khi hai cựu vương châu Âu sa sút không phanh 1
Erik ten Hag – người ra đi khỏi Ajax để chuyển sang dẫn dắt Manchester United ba mùa trước – chính là kiến trúc sư cho mùa giải thần kỳ của CLB Hà Lan khi tiến sâu tới bán kết Champions League 2019. Ông nổi tiếng với khả năng phát triển các cầu thủ trẻ như Frenkie de Jong, Matthijs de Ligt và Donny van de Beek. Sự tin tưởng vào các học trò đã khiến Ten Hag mang theo nhiều cầu thủ Ajax sang Anh nhằm tái thiết Man United. Tuy nhiên, kể từ khi ông chia tay vào năm 2022, Ajax đã trải qua biến động lớn với bảy đời huấn luyện viên và nhiều thay đổi ở cấp quản lý cao nhất. Điều này đã làm tan vỡ mô hình ổn định giúp họ duy trì suất dự Champions League và nguồn thu quý giá tại Hà Lan.
Thời kỳ Ten Hag tại Ajax không chỉ đánh dấu sự vươn lên ở châu Âu mà còn đảm bảo CLB luôn góp mặt tại vòng bảng Champions League hàng năm. Các ngôi sao trẻ ra đi được thay thế bởi những tài năng kế cận nhằm duy trì sức cạnh tranh tại giải quốc nội và trên đấu trường châu lục. Đây là công thức thiết yếu để một đội bóng có quy mô nhỏ trong nền kinh tế bóng đá toàn cầu vẫn có thể tồn tại bên rìa nhóm tinh hoa.
Benfica và Ajax Khi hai cựu vương châu Âu sa sút không phanh 2
Trong bối cảnh giải VĐQG Hà Lan chỉ thu về khoảng 10% doanh thu truyền hình so với Premier League của Anh, việc hai mùa liên tiếp (2023/24 và 2024/25) không thể vượt qua vòng loại Champions League khiến Ajax gánh chịu tổn thất tài chính nghiêm trọng. Mặc dù thu về gần 280 triệu euro từ việc bán những ngôi sao như Antony, Lisandro Martinez hay Jorrel Hato sang các đội bóng Anh, khoản đầu tư tăng lên song hành cùng thành tích đi xuống khiến họ gặp khó khăn trong việc giữ chân các tài năng trẻ lâu dài để phát triển giá trị cũng như duy trì tính cạnh tranh.
Điển hình như trường hợp Jorrel Hato – hậu vệ trẻ vừa chuyển đến Chelsea mùa hè vừa qua – dù mới chỉ 19 tuổi nhưng đã được ra mắt tại Champions League cùng đội bóng mới. Trong khi đó, Ajax lại chịu trận thua đậm 1-5 ngay trên sân Stamford Bridge trước Chelsea với sự phản ứng gay gắt từ cổ động viên đội khách dành cho HLV tạm quyền Johnny Heitinga. Tình cảnh của Ajax càng trở nên đau đớn khi các câu lạc bộ giàu mạnh hơn áp dụng thành công chiến lược đào tạo trẻ mà họ từng là tiên phong xây dựng song với nguồn lực tài chính vượt trội để xây dựng hệ thống vững chắc hơn.
Thách thức mà Ajax đang đối mặt thực chất cũng phản ánh nỗi lo chung của nhiều đại diện tầng lớp trung lưu trong bóng đá châu Âu – bao gồm các đội lớn tại những nền bóng đá có thứ hạng trung bình như Hà Lan (xếp thứ sáu bảng hệ số UEFA) hay Bồ Đào Nha (thứ bảy). Mô hình hoạt động chủ yếu dựa trên tuyển chọn tài năng tuổi teen toàn cầu rồi đào tạo trước khi bán đi để tái đầu tư giờ đây trở nên khó khăn hơn khi giới thiệu tài năng mới ngày càng phức tạp do áp lực kinh tế và cạnh tranh toàn cầu gia tăng.
Jose Mourinho từng hiểu rõ điều này trong quá khứ khi giúp Porto trở thành câu lạc bộ duy nhất ngoài nhóm “Big Five” vô địch Champions League suốt ba thập kỷ qua. Ông cũng áp dụng chiến lược tương tự tại Man United bằng cách mang theo các học trò trưởng thành từ Porto như Ricardo Carvalho hay Paulo Ferreira. Tuy nhiên khác biệt quan trọng ở đây là họ đều đạt đỉnh cao phong độ và đóng góp nhiều năm trước khi chuyển sang môi trường mới.
Benfica và Ajax Khi hai cựu vương châu Âu sa sút không phanh 3
Về phần Benfica, đội bóng này vẫn duy trì hệ thống đào tạo trẻ danh tiếng hàng đầu châu Âu với lợi nhuận chuyển nhượng thuộc hàng cao nhất trong thập kỷ qua. Không lâu trước đây, họ từng vô địch UEFA Youth League cách đây ba năm và giữ vai trò quan trọng là bước đệm lý tưởng cho các tài năng đến từ khu vực Nam Mỹ phát triển sự nghiệp chuyên nghiệp.
Rui Costa tái đắc cử chủ tịch Benfica giữa lúc đội bóng gặp khó
Tuy nhiên vấn đề nan giải nằm ở việc nhiều tài năng trẻ rời sân Da Luz quá sớm. Điển hình như Joao Felix sang Atletico Madrid năm mới chỉ 19 tuổi; Joao Neves cũng nhanh chóng chia tay trước khi ghi dấu ấn vô địch Champions League cùng PSG; Enzo Fernandez chỉ gắn bó với Benfica chưa đầy nửa năm trước khi Chelsea chiêu mộ anh với mức giá kỷ lục hơn 107 triệu bảng Anh.
Các tài năng trẻ rời Benfica quá sớm làm ảnh hưởng đến dự án dài hạn
Dù phần đông cổ động viên vẫn đặt niềm tin vào mối quan hệ gắn bó giữa Rui Costa và câu lạc bộ thay vì tập trung vào kết quả hạn chế với chỉ một chức vô địch quốc nội trong bốn năm qua, thì chiến lược gia Jose Mourinho cũng âm thầm nghiên cứu tương lai qua việc xuất hiện ở các trận đấu của Benfica B nhằm đánh giá tiềm năng phát triển lực lượng kế cận. Song song đó, ông vẫn nhận phải những lời bàn luận cho rằng chưa tận dụng triệt để những viên ngọc quý trong học viện đào tạo.
Jose Mourinho nhìn nhận thực trạng hiện tại của Benfica một cách thực tế
Tuy vậy với kinh nghiệm dày dặn của mình, Mourinho hiểu rằng chưa phải lúc để mạo hiểm hoàn toàn vào lực lượng trẻ đầy tiềm năng nếu hiện tại họ đứng thứ hai từ dưới lên bảng xếp hạng Champions League và vừa chứng kiến người tiền nhiệm Bruno Lage bị sa thải sau thất bại trước Qarabag – những câu chuyện thường xuyên xảy ra trong con đường hồi sinh của những ông lớn xuống dốc.
